Modernistyczne Śródmieście Gdyni zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Co sprawiło, że gdyńskie centrum uznano za wyjątkowe w skali światowej? Wyjaśnia wiceprezydentka Gdyni Oktawia Gorzeńska

Gdyńskie Śródmieście jako 18. obiekt w Polsce pojawiło się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. To międzynarodowe uznanie wyjątkowej wartości modernistycznego centrum miasta. Na nasze pytania w tym temacie odpowiedziała wiceprezydentka Gdyni Oktawia Gorzeńska.

Po ponad 20 latach starań modernistyczne Śródmieście Gdyni zostało docenione przez UNESCO. Wpis potwierdza wyjątkową wartość urbanistyczną i architektoniczną tej części miasta. 

Wyjątkowość gdyńskiego modernizmu

Co wyróżnia Śródmieście Gdyni na tle innych miast? Dlaczego ten układ urbanistyczny jest wyjątkowy w skali światowej? W odpowiedzi na te pytania Wiceprezydentka Miasta Gdyni Oktawia Gorzeńska:

“Gdynia jest wyjątkowym przykładem dużego, nowoczesnego centrum miasta zbudowanego od podstaw w bardzo krótkim czasie – przede wszystkim w latach 1926–1939 – wraz z nowym portem i w ścisłym związku z morzem. Jej układ opiera się na dwóch głównych osiach: łączącej miasto z morzem oraz port z miastem. Ważną częścią tej kompozycji są Molo Południowe i Basen Żeglarski, tworzące symboliczne otwarcie miasta na świat.

Na obszarze blisko 88 hektarów powstał spójny, wielofunkcyjny zespół około 450 budynków mieszkalnych, handlowych i publicznych. Tradycyjny układ ulic i placów połączono tu z nowoczesnymi kwartałami oraz nowym typem kamienicy – bez oficyn i bocznych skrzydeł. Choć budynki powstawały dla wielu różnych inwestorów i projektowali je różni architekci, razem stworzyły harmonijną całość. Gdyński modernizm ma też własny, rozpoznawalny charakter, czerpiący z portowego krajobrazu, morskiej symboliki oraz nowoczesnych rozwiązań konstrukcyjnych i funkcjonalnych. Tak duży i spójny zespół wczesnego modernizmu, zbudowany od podstaw w Europie lat 20. i 30. XX wieku, nie miał wówczas odpowiednika.”

To właśnie spójność gdyńskiego Śródmieścia, jego modernistyczny charakter i wyjątkowe powiązanie miasta z morzem zdecydowały o jego wartości w skali światowej.

Gdynia z ważnym wyróżnieniem w jubileuszowym roku 

Objęcie wyjątkowego centrum Gdyni ochroną UNESCO jest szczególnym wyróżnieniem dla miasta, także w roku stulecia Gdyni. Decyzję o wpisie poznaliśmy wczesnym rankiem 27 lipca. Zapadła ona podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w koreańskim Busan. Eksperci uznali modernistyczne centrum Gdyni za dobro posiadające Wyjątkową Uniwersalną Wartość. 

Czy wpis UNESCO oznacza dodatkowe utrudnienia? 

Pojawiają się jednak obawy mieszkańców i właścicieli biznesów w centrum, czy wpis nie będzie dla nich utrudnieniem. Zapytana o to, czy wpis na Listę UNESCO zmieniłby sposób ochrony tych budynków, wiceprezydentka Oktawia Gorzeńska odpowiada:

“Śródmieście zostało wpisane do rejestru zabytków w 2007 roku oraz jest objęte miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego, które określają szczegółowe wymogi ochrony konserwatorskiej. Oznacza to, że pod względem prawnym i administracyjnym wszelkie podejmowane działania, w tym np. remonty kamienic, już od blisko 20 lat wymagają pozwolenia konserwatorskiego. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jest możliwy właśnie dlatego, że ochrona centrum jest dobra i stabilna. UNESCO to podsumowanie dotychczasowych działań, a nie wprowadzenie ochrony.

Wpis nie będzie więc utrudnieniem, ponieważ już od wielu lat w Gdyni udaje się skutecznie łączyć ochronę dziedzictwa ze współczesnym funkcjonowaniem centrum miasta.

Stosowanie dodatkowych procedur wymaganych przez UNESCO będzie konieczne wyłącznie przy ocenie nowych inwestycji pod kątem ich wpływu na obszar UNESCO. Wbrew obawom nie oznacza to jednak hamulca dla nowych inwestycji, ponieważ ich możliwy kształt już wynika z obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Ochrona i opieka nad zabytkami to z jednej strony wymogi, ale z drugiej – świadomość, zrozumienie i współodpowiedzialność za przestrzeń, w której żyjemy. To przede wszystkim dzięki poczuciu lokalnej tożsamości Gdynianek i Gdynian modernistyczne dziedzictwo miasta przetrwało, zostało dostrzeżone i docenione przez międzynarodowych ekspertów.”

Gdynia dołącza do polskich obiektów UNESCO

Po wpisaniu Modernistycznego Śródmieścia Gdyni na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Polska ma 18 obiektów znajdujących się na liście. Wśród nich są m.in. Zamek Krzyżacki w Malborku, Stare Miasto w Toruniu, Kopalnia Soli w Wieliczce oraz historyczne centrum Krakowa. 

fot. Unsplash